Konsumenckie wiem jak

MATERIAŁY

Konsumpcja jako nadawanie sensu w życiu?

fot. Fotolia

Konsumpcja obecna jest w wielu aspektach naszego życia. Rozmowy prowadzone w rodzinie dotyczą coraz częściej chęci posiadania czegoś na własność, kupienia czegoś nowego. Pojawiają się oczywiście problemy, bowiem nie wszystkie życzenia mogą zostać od razu zrealizowane. Pojawia się silne pragnienie, które może być zaspokojone tylko poprzez zakup. 

Konsumpcja w coraz większym stopniu jest substytutem brakującej własnej tożsamości i pomysłów na życie, służy odreagowaniu problemów, a dodatkowo jest pocieszeniem w przypadku rozczarowań życiowych i niepowodzeń (silnie utrwalanym przez seriale telewizyjne prezentujące losy różnych bohaterów klasy średniej). 

Strategie marketingowe podchwytują życzenia dotyczące stylu życia - poszukiwanie sposobu samorealizacji, indywidualizacja, komunikacja w grupie, chęć nowych doznań lub zakupy jako nowe doznanie. Konsumpcja staje się „lekarstwem” na brak poczucia własnej wartości, niezadowolenie (zakupy jako forma odreagowania frustracji), bezsilność, samotność, problemy dnia codziennego (forma ucieczki). Daje symboliczne potwierdzenie, uznanie, uczestnictwo w życiu ogółu - przynależność do grupy, status bycia trendy, a nawet szczęście w życiu. Konsumpcja przekazuje pożądane cechy osobowości: atrakcyjność, wysportowanie, ekskluzywność, pewność siebie. I do tego odwołuje się reklama. 

Pierwotnie centralną treścią życia była praca zawodowa. Utraciła dziś ona swoją rangę. Ze społeczeństwa pracy ukształtowało się społeczeństwo czasu wolnego, dlatego też wzrosło znaczenie dóbr konsumpcyjnych. Warto z kilku perspektyw przyjrzeć się sytuacji dzieci i młodzieży.

Współczesna wizja młodości jako fazy życiowej przechodzi kryzys. Kiedyś jako wymóg przygotowania się do dorosłości stawiano przed młodzieżą ostre zadania rezygnacji, ascezy, samodyscypliny, kontroli społecznej, zachęty do nauki ze względu na późniejsze kompetencje i umiejętności. 

Wydaje się, że istnieje tendencja do autonomizacji młodości jako samodzielniej fazy życiowej. Dzieje się tak dlatego, że w postindustrialnym społeczeństwie wielu młodych ludzi nie ma gwarancji uzyskania w późniejszym dorosłym życiu „nagród” takich jak uznanie, odpowiedni standard życia. Dzieciństwo, młodość, dorosłość zamiast płynnie przechodzić jedno w drugie, mieszają się ze sobą. Młodzi ludzie żyją w zróżnicowanych sferach codzienności. Żyją w gęstej sieci szeroko pojętej rzeczywistości społecznej, w symbolicznym świecie znaczeń, w świecie konsumpcji, marek firmowych, reklamy, mediów, szkół, rodziny. Doświadczają mniej strachu niż dawniej, są bardziej samodzielni i zamożniejsi, są w większym stopniu respektowane ich prawa, sytuacja na rynku poszerza możliwość autokreacji. Z drugiej strony młodzież jest bardziej narażona na ryzyko ubóstwa. Bardziej doświadcza różnic w dostępie do zasobów cywilizacyjnych, edukacji, zaspokajania podstawowych potrzeb. 

Media propagują młodzieżowy styl, który akcentuje dążenie do samorealizacji, oryginalność, kreatywność, ale pokazuje też procesy dezintegracyjne, ciemne strony życia. Coraz większy procent młodych ludzi nie radzi sobie w szkole, ma trudności z nauką, cierpi na zaburzenia koncentracji. Nauczyciele skarżą się na wzrost zachowań nerwowych, hiperaktywnych, agresywnych, z użyciem przemocy włącznie. Młodzież jest jak nigdy dotąd zindywidualizowana. 

W nowoczesnym indywidualistycznym społeczeństwie aby przeżyć, nie musimy uzależnić się od trwałych wspólnot o zamkniętym światopoglądzie. Dziś każdy może iść przez życie sam. Młodzi ludzie, a nawet dzieci, coraz częściej sami decydują z kim się przyjaźnią, jak się ubierają, czy i jaki noszą makijaż, jak spędzają wolny czas, jakie mają hobby, jak korzystają z mediów i jaki jest ich styl życia. Mogą się w ten sposób choćby symbolicznie dystansować się wobec środowisk z jakich pochodzą. W rezultacie wielu ludzi ma niewątpliwie większe szanse, a także apetyty, na życie wolne od zakazów. Pojawia się więcej opcji odnośnie indywidualnego planowania życia. Z drugiej strony wskutek nadmiaru opcji, silnych nacisków na indywidualizowanie biografii, pojawia się erozja sensu, brak poczucia bezpieczeństwa. Są skazani na udane życie single’a, które bardzo szybko może się przerodzić w niespełnioną samotność lub egzystencjalne wykorzenienie. Stąd pojawia się tęsknota za silniejszą wspólnotą, zakorzenieniu w lokalnej społeczności, za jednoznacznymi wzorcami osobowości. 

Pojawia się też niebezpieczeństwo mody na fundamentalizm i nastroje katastroficzne. Stąd tak ważnego wymiaru nabiera uczenie krytycznego myślenia, podejmowania decyzji i autoanaliza. W aspekcie biografii doszło do wydłużenia fazy młodości, która nadal trwa po dwudziestce. Kolejne etapy edukacji szkolnej stają się dominującą cechą strukturalną okresu młodości. Przeciętny młody człowiek zdobywa wykształcenie wyższe niż jego rodzice. Z drugiej strony dzieciństwo i młodość bardziej niż kiedykolwiek znalazły się pod presją: od młodych ludzi oczekuje się kontynuacji nauki. Możliwości życiowe dzieci zależą od tego jaką drogę edukacji wybiorą. Liczy się także to, w jaki sposób potrafią wykorzystać zainwestowany w nich kapitał społeczny. Na rynku pracy związek pomiędzy wykształceniem i awansem zawodowym uległ niestety rozluźnieniu. Zdarza się, że pomimo wysiłków, młodzi nie zdobywają upragnionego miejsca w szkole, pracy, na studiach. 

Młodzi ludzie chcieliby jak najdłużej zachować status młodzieży i najchętniej wcale nie dorastać. W końcu dorośli szukają różnych sposobów aby zachować młodość. Firmy marketingowe wskazują, że odmładzanie się jest silnym trendem napędzającym rynek. Ludzie chcą się czuć młodsi niż wynika to z ich wieku. Symbolami seksu stają się: Cher (63 lat), Paul Newman (85 lat), Elizabeth Taylor (ponad 70 lat). Starsi ludzie wydają więcej na odzież sportową, częściej farbują włosy, poddają się operacjom plastycznym. Zachowują się coraz bardziej swobodnie i robią to, czego normalnie nie spotykało się w tej grupie wiekowej. Kupują dla siebie zabawki, jeżdżą na obozy, wyjeżdżają na pełne przygód wakacje. Młodość już nie jest fazą życia, lecz autonomicznym, wzbogacającym i przyjemnym okresem. Aktualność chwili ma większe znaczenie niż niepewna przyszłość. 

Bądź młody, zaszalej - podpowiada reklama... 

«Materiał opracowany na potrzeby programu W dorosłe życie bez długów Polskiej Fundacji Dzieci i Młodzieży. Program dofinansowany ze środków Narodowego Banku Polskiego» 

 

 

Odstąpienie od umowy

Odstąpienie od umowy jest najważniejszym uprawnieniem konsumenta; przysługuje ono w ciągu 14 dni od podpisania umowy. Można z niego skorzystać składając pisemnie stosowne oświadczenie o odstąpieniu od umowy. Nie trzeba podawać powodów odstąpienia. Uwaga, są pewne wyjątki od tej zasady!

 

Rzecznik konsumentów

Rzecznik konsumentów udziela bezpłatnych porad i informacji prawnych, broni interesów konsumentów, podejmuje w ich imieniu interwencje, udziela pomocy w kierowaniu spraw na drogę sądową oraz w ich prowadzeniu. Rzecznik konsumentów może wystąpić do przedsiębiorcy w przypadku podejrzeń o stosowanie niedozwolonych czy nieuczciwych praktyk rynkowych, a przedsiębiorca jest zobowiązany (pod groźbą kary grzywny) udzielić mu wyjaśnień i informacji oraz ustosunkować się do uwag i opinii rzecznika. Rzecznik jest zatrudniony w starostwie powiatowym lub urzędzie miasta. Więcej na stronie UOKIK.

 

Wzory pism

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów na swoich stronach umieszcza wzory pism, z których mogą skorzystać konsumenci dochodzący swoich praw. Skorzystaj z wzorów.

 

Zanim cokolwiek podpiszesz...

 

Zmiana prawa

Przeczytaj o nowych uprawnieniach Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w obszarze ochrony konsumentów po 17.04.2016. Więcej na stronach UOKIK.

 

Sprawdź umowę

W umowach, które zawierają konsumenci z przedsiębiorcami, mogą znajdować się tzw. klauzule abuzywne, czyli naruszające prawa konsumenta. Dowiedz się o nich więcej.

 

Opieka merytoryczna